Türkiye'de Engelli Hakları

adminadmin 467
Engelli hakları, mevcut engel durumu nedeniyle engellilerin, engelsiz bireyler gibi eşit haklara erişiminin sağlanması için engellilere verilen pozitif ayrıcalık sağlayan haklara verilen genel ad.

Türkiye'de kanunen verilmesi zorunlu temel hizmetler

Çevresel mimari erişim hakkı
Türkiye'de, belediyeler 572 sayılı kanun hükmünde kararname gereğince engellilere uygun düzenlemeleri standartlara uygun olarak yapmak zorundadır.[1] İmar Mevzuatına ulaşılabilirlikle (fiziksel engellerin kaldırılmasıyla) ilgili hükümler eklenmiştir. Buna göre, kaldırımlar, yaya yolları, konutlar ve umumi binalar özürlülerin ulaşabilirliğine uygun olarak yapılmak durumundadır.

Ulaşım hakkı
Toplu taşımada engellilere bir takım indirimler uygulanmaktadır. Belediyeler ve belediyelerin kurdukları birlik, müessese ve işletmeler otobüs benzeri karayolu üzerinden yapılan toplu taşıma araçlarında, %40 oranında özürlü olduğunu belgeleyen kişiler üzerinden %30 indirim uygulamak zorundadır.[2] Demiryolu ulaşımında %40 ve üzeri engellilere %50[3][4], %50 ve üzeri ağır engellilerden iste ücret talep edilmez.[5] [6] Bazı havayolu şirketleri de, engelli yolculara indirim uygulamaktadır.[7]
240px-Left_hand_bar_control_US_01_w_signjpg Otomobillerde engelliler için yer alan sistem

Engelliler için özel araçlar
Ortapedik engelliler için araç alımlarına getirilerilen yasal kolaylıklar da sağlanmaktadır. Günlük ulaşımda engellinin ulaşım ihtiyacı için ithal edilen araçlardan hiç bir şekilde gümrük vergisi talep edilemez. H sınıfı sürücü belgesine sahip olan özürlüler yurt içinden aldıkları özel tertibatlı otomobillerde, katma değer vergisi indiriminden yararlanmakta ve taşıt alım vergisinden muaf tutulmaktadır. ortopedik engellilere otomobil tipi araç alımlarında engel durumuna göre araçı hareket ettirici düzenek yer alan (modifiye edilmiş) kullanıma uygun hale getirilmiş edilmiş araçlardan Özel Tüketim Vergisi alınmaz.

Engellinin eğitim ve kültür hakkı
Ortaöğretimde, işitme engelli öğrenciler meslek liselerine sınavsız yerleştirilebilmektedir. Yüksek eğitim kurumuna girmeye hak kazanan öğrenciler, valilik bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'ndan Başbakanlık Bursu ve yardımcı ders araç gereçlerin temini konusunda destek alabilir. Kredi ve Yurtlar Kurumu, %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen öğrencilere öncelik tanır ve harç üzerinden %50 indirim yapar.[8] Halk Eğitim Merkezleri'nde çeşitli mesleki eğitim programı alan ve %40 ve üzeri engellilerden, herhangi br ücret alınmaz.
Devlet Tiyatroları, engellilerden ücret talep etmez.[9] Ayrıca engelli tiyatrosu, Kültür Bakanlığı'ndan maddi destek almaktadır. Özel tiyatro ve sinemalarda da engelliler için indirim uygulanmaktadır.[10]

İletişim hakkı
Özel iletişim vergileri ilgili kanunun maddesi gereği engellilerden talep edilmez bu sayede özel hizmet veren firmalar %50 ye varan indirimler yapabilmektedirler.
Türk Telekom, sabit telefonler için %40 ve üzeri engelliler için indirimli Sosyal Tarife Paketi uygulamaktadır.[11] Cep telefonu operatör şirketleri de %40 ve üzeri engelliler için indirimler uygulamaktadır.[12][13][14] Sabit internet hatları için de engellilere indirim uygulanmaktadır.[15][16][17][18]

İş ve istihdam
ÖMSS (Özürlü Memur Seçme Sınavı)
3 Ekim 2011 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan yönetmelik [19] gereği tüm kamu kurum ve kuruluşlarına özürlü memur alımları ÖMSS (Özürlü Memur Seçme Sınavı) ve lise mezunu olamamış adaylar için kura sistemi ile atamlar yapılacak olup. [20] ÖMSS yönetmeliği ile gelen yenilikler
  • - sınav iki yılda bir yapılacak olup, sınavın geçerlilik süresi iki yıldır.
  • - özürlü adayları için yaş sınırı yoktur.
  • - özürlünün alacağı puanla, atama öncesi kurumun belirleyeceği 5 kişiden oluşan bir atama onay komisyonu ile engellinin başvurduğu posizyona

engelli açısından iş kanunu maddeleriişveren açısından iş kanunu maddeleri
İŞ KANUNU Kanun Numarası : 4857 Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu (1) Madde 30 – (Değişik : 15/5/2008-5763/2 md.)

"İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç özürlü, kamu işyerlerinde ise yüzde dört özürlü ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler. Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır.."[21]
İŞ KANUNU Kanun Numarası : 4857 Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu (1) Madde 30 – (Değişik : 15/5/2008-5763/2 md.)

"..kontenjan fazlası özürlü çalıştıran, yükümlü olmadıkları halde özürlü çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir özürlü için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin yüzde ellisi Hazinece karşılanır.."[22]
Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğuna aykırılık

(Madde 101) Bu Kanunun 30 uncu maddesindeki hükümlere aykırı olarak özürlü ve eski hükümlü çalıştırmayan işveren veya işveren vekiline çalıştırmadığı her özürlü ve eski hükümlü ve çalıştırmadığı her ay için 1.700 TL para cezası verilir. Kamu kuruluşları da bu para cezasından hiçbir şekilde muaf tutulamaz.[23]

Engellilere uygulanan vergi indirimleri
Engelli vergi indirim işlemleri dilekçe örnekleriyle Vergi Dairesi Başkanlığı sitesinde yer almaktadır.

Özel sektörde işçi olarak çalışan engellilere uygulanan vergi indirimleri [24]
yıllara göre1. derece %80 ve üzeri2. derece %60 ile 79 arası3. derece %40 ile 59 arası
2013800 TL400 TL190 TL
2012770 TL380 TL180 TL
2011700 TL350 TL170 TL
2010680 TL330 TL160 TL
2009670 TL330 TL160 TL
2008600 TL300 TL150 TL
2007570 YTL280 YTL140 YTL
2006
530 YTL265 YTL133 YTL
2005480 YTL240 YTL120 YTL
2004440.000.000220.000.000110.000.000
2003360.000.000180.000.00090.000.000

Özürlü hizmet erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunan hizmet erbabında uygulama: Maliye Bakanlığı Merkez Sağlık Kurulu'nca tespit edilen çalışma gücü kayıp oranının asgari; olarak hesaplanan sakatlık indirimi, çalışanın ücret matrahından indirilmektedir. Sakatlık indiriminden yararlanacak birden fazla kişinin bulunması halinde, bu rakamlar, her biri için ayrı ayrı belirlenerek, indirim uygulanmasında toplu olarak dikkate alınmaktadır.

Kamuda çalışan engellilere uygulanan vergi indirimi
  • Birinci derece sakat olanlarda 907 TL
  • İkinci derece sakat olanlarda 453 TL
  • Üçüncü derece sakat olanlarda 226 TL
  • Hizmet erbarının kalkınmada öncelikli yörede bulunulması halinde bu tutarlar sırasıyla:
  • Birinci derece sakat olanlarda 1.209 TL
  • İkinci derece sakat olanlarda 604 TL
  • Üçüncü derece sakat olanlarda 302 TL
Bu tutarlar yukarıda belirtilen hizmet erbabı için yıllık gelir vergisi matrahlarından indirilecek rakamları oluşturmaktadır.

Kendi işini kuran engellilere sağlanan kolaylıklar
  • Normal yörede faaliyette bulunulması halinde:
  • Birinci derece sakat serbest meslek erbabında: 709 TL
  • İkinci derece sakat serbest meslek erbabında: 453 TL
  • Üçüncü derece sakat serbest meslek erbabında: 226 TL
Kalkınmada öncelikli yörede faaliyette bulunulması halinde;
  • Birinci derece sakat serbest meslek erbabında:1.209 TL
  • İkinci derece sakat serbest meslek erbabında: 604 TL
  • Üçüncü derece sakat serbest meslek erbabında: 302 TL
Kendi işini kuran serbest meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişi bulunması halinde durumuna göre, yukarıdaki rakamlara ilave olarak ayrıca özürlü kişi sayısı kadar hesaplanan miktar, bu mükelleflerin yıllık gelir vergisi matrahından indirim konusu yapılacaktır.
Erken ve malülen emeklilik hakkı
Çalışabilir durumda ona engellinin fiziki ve fizyolojik niteliklerine bağlı olarak verilen sağlık raporundaki iş yapabilir % ortanına takabulen engellinin fiziki iş yapabilme kapasitesinin yanı sıra fizyolojik mukabiliyeti oranında malülen erken emekli olabilmesi sağlanılmaktadır. Normal sartlarda sağlıklı biri 25 yıllık işgünü sigorta primi yatırırken engellinin durumuna bağlı olarak en erken 15 yılda malülen emekli olabilmeksi söz konusu olmaktadır. Yanlış ödemiş olduğu prim hesabına göre aldığı emekli maaşı çalışıken aldığının %60 oranındadır. Hiç çalışmamış, çalışamaz durumdaki engellilere bağlanılan malüllük maaşı hakkı, Resmî Gazete'ye göre 200 TL'lik cüzzi bir miktardır.[26]

Engellinin çalışamağı süreler için geçmişe dönük sigorta primi ödemek hakkı talebi, ilgili mevzuatlarda kişi engelli olsun veya olmasın; çalışmasa bile yurt dışında kaldığı süreyi, anavatanına kesin dönüş yapacağını bildirdiği ve bunu resmileştirdiği zaman yurt dışında kalmış olduğu süreyi (süre sınırlaması olmaksızın) geçmişe dönük prim borçlanması olarak ödüye bilme hakkı ilgili mevzuatlarca sağlanılmıştır.

Türkiye'deki engellilerinde anayasanın eşitlik ilkesi gereği çalışamadıkları süreler için belli şartlar altında geçmişe dönük prim borçlanma haklarının sağlanması konusunda ilgili insan hakları dernekleri tarafından kamu davası açılarak bu hakkın kazanılması açısında talepte bulunması gerekmektedir. Bu konuda belli başlı birkaç derneğin öngörülen kamu davası içi önçalışma yaptığı öngörülmektedir.

Engelliler için Erken Emeklilik yıl gün şartları
Sigorta Primi Ödeme Başlangıç Tarihi3. derece ; %40 ile 59 arası2. derece %60 ile 79 arası1. derece %80 ve üzeri
05.08.1991 ve daha önce15 yıl ; 3600 gün15 yıl ; 3600 gün15 yıl ; 3600 gün
06.08.1991 ~ 05.08.199416 yıl ; 3760 gün15 yıl 8 ay ; 3680 gün15 yıl ; 3600 gün
06.08.1994 ~ 05.08.199717 yıl ; 3920 gün16 yıl 4 ay ; 3760 gün15 yıl ; 3600 gün
06.08.1997 ~ 05.08.200018 yıl ; 4080 gün17 yıl ; 3840 gün15 yıl ; 3600 gün
06.08.2000 ~ 05.08.200319 yıl ; 4240 gün17 yıl 8 ay ; 392015 yıl ; 3600 gün
05.08.2003 ~ 30.09.200820 yıl ; 4400 gün18 yıl ; 4000 gün15 yıl ; 3600 gün
Sigorta Primi Ödeme Başlangıç Tarihi %40 ile 49 arası%50 ile 59 arası %60 ve üzeri
01.10.2008 ~ 31.12.200818 yıl ; 4 bin 100 gün16 yıl ; 3 bin 700 gün15 yıl ; 3 bin 700 gün
01.01.2009 ~ 31.12.200918 yıl ; 4 bin 200 gün16 yıl ; 3 bin 800 gün15 yıl ; 3 bin 800 gün
01.01.2010 ~ 31.12.201018 yıl ; 4 bin 300 gün16 yıl ; 3 bin 900 gün15 yıl ; 3 bin 900 gün
01.01.2011 ~ 31.12.201118 yıl ; 4 bin 400 gün16 yıl ; 4 bin gün15 yıl ; 3 bin 960 gün
01.01.2012 ~ 31.12.201218 yıl ; 4 bin 500 gün16 yıl ; 4 bin 100 gün15 yıl ; 3 bin 960 gün
01.01.2013 ~ 31.12.201318 yıl ; 4 bin 600 gün16 yıl ; 4 bin 200 gün15 yıl ; 3 bin 960 gün
01.01.2014 ~ 31.12.201418 yıl ; 4 bin 680 gün16 yıl ; 4 bin 300 gün15 yıl ; 3 bin 960 gün
01.01.2015’den sonra18 yıl ; 4 bin 680 gün16 yıl ; 4 bin 320 gün15 yıl ; 3 bin 960 gün


Tamamı için bakınız...: http://tr.wikipedia.org/wiki/Türkiye'de_engelli_hakları
Yorum yapmak içinOturum Açın yada Kayıt Olun .

Bugün doğanlar

yeterya1987 Narin ermelindapate AliGül hakkisahin95 serdardenizler İsmailOzuluyol İsmailuluyol Pinar TATURAN Betulkz